Özel Dedektiflik

Özel Dedektiflik

Özel dedektif, konunun muhatabı tarafından araştırılması istenilen durumu, en ince detayına kadar araştırıp, gerçekleri bulan, yasal, mali ve kişisel meselelerle ilgili bilgileri analiz eden ve konunun niteliğine göre belli bir ücret karşılığı bu işi meslek edinmiş olan özel araştırmacıdır. 

    Özel dedektifler, boşanma ve aldatma durumlarında, gizli izleme, takip, kayıp kişileri bulmak, bilgisayar suçlarını araştırmak gibi konular başta olmak üzere birçok hizmet sunarlar. Ancak Malesef ülkemizde halihazırda özel dedektiflerin yapmış olduğu hizmetleri destekleyen ve özel dedektifleri koruyan bir yasa bulunmamaktadır. Ülkemizde 3963 Sayılı Özel Dedektiflik Kanunu, 1994 yılında kabul edilmiş ancak, söz konusu kanun Cumhurbaşkanlığının 4.2.1994 tarih ve 39-18/A-2-94-66 sayılı tezkeresi ile Anayasanın 89 uncu maddesine göre bir daha görüşülmek üzere geri gönderilmiştir. Bu sebeple Özel Dedektiflik Kanunu diye bir kanun maalesef yoktur. TBMM’de Kanun Tasarısı olarak beklemektedir. (1)

   Özel dedektiflik mesleğinin 1800’lü yılların başından beri var olduğu bilinmektedir. Bilinen ilk özel dedektiflik bürosu 1833’te Fransa’da açılmıştır. Yine 1850'de, Amerika Birleşik Devletleri'nde ilk dedektiflik bürosu kurulmuş ve dünyada bir meslek dalı haline gelerek yaygınlaşmıştır. İlk kurulan dedektiflik bürolarında kolluk ve soruşturma alanlarında çalışmalar yapılmış, ancak sonrasında gelişen teknoloji ile çeşitli durumlara göre özel dedektiflerin faaliyet alanları artmıştır. Özel dedektiflik faaliyet alanlarına her geçen gün yenileri eklenmektedir. Elektronik bilgi sistemleri dedektifliği, insansız hava araçları ile gizli çekimler, gizli izlemeler ve bunların yanı sıra mağazalarda yaşanan hırsızlık ve benzeri faaliyetler için gizli izleyiciler de bunların arasında sayılabilir.

   Özel Dedektifler Araştırma Yaparken;

    Özel dedektifler genellikle özel şahıslar, avukatlar veya işletmeler için çalışırlar. Özel dedektifler, müşterilerinin ihtiyaçlarına göre birçok özel hizmet sunmaktadır. Örneğin bir kişi işe alınmadan önce kişinin işe uygun olup, olmadığı, diploması, daha önceki işinden neden ayrıldığı gibi konuları araştırabilirler, çalışanın çalıştığı şirketin kasasında bulunan parayı zimmetine geçirdiği yönündeki suçlamaları, boşanma davasında aldatma ve benzeri konulara yönelik olarak ispat ve delil çalışmaları yapabilirler. Ancak mahkeme bu verileri delil kabul eder mi? Bu ve benzeri konular tamamen Mahkemenin takdirine kalmıştır. Özel dedektifler, bilgi toplamak için kişilerle görüşmelidir. Özel dedektifler bilgisayardan, sosyal medya vb. faaliyetleri, çeşitli kurumlardaki kayıtlar ile kişileri gizlice takip, gözetleme ve izleme yapar. Özel dedektif bir konuyu araştırırken kanuna aykırı olarak bir araştırma yapar ise suçlu duruma da düşebilir. Bu nedenle özel dedektiflik mesleğini icra eden kişiler hukuk kurallarını iyi bilmeli güncellenen ve değişen hukuk kurlarını takip etmelidir. Kişilere yönelik kayıtları, hukuka aykırı şekilde elde eden kişiler, hakkında 5237 sayılı Türk Ceza Kanunun “Özel Hayata ve Özel Hayatın Gizliliğine Karşı İşlenen Suçlar” başlığı altında düzenlenen hukuk kurallarını ihlal edebilir. Ceza muhakemesinde “delillerin serbestliği” ilkesi mevcuttur. Ancak, şüpheli veya sanığın işlediği her nevi suç, hukuka uygun bir şekilde elde edilmiş delillerle ispat edilmelidir. Özel dedektifler, yürüttükleri faaliyetlerinde hukuk kurallarına, kanunlara dikkat etmeli İnsan hakları ve hukukun üstünlüğü ilkesine bağlı olarak görev bilinci ile hareket etmekle birlikte disiplinli, kişilerin hak ve hürriyetlerine saygılı yasaları iyi bir şekilde anlamalı, bilmeli ve müzakere yeteneğine sahip olmalıdır.

Özel Dedektiflerin Çalışma Alanları

   Özel dedektifler genellikle yalnız çalışırlar, ancak bir konuyu takip ederken bir ekiple de çalışabilirler. Özel dedektiflik mesleğini icra eden kişiler genel olarak alanda ve insanlarla iç içe çalışırlar, fakat çalışmalarını gizli yürüttükleri için genellikle çok stresli ve tehlikeli bir işi yapmak zorundadırlar. Çünkü özel dedektiflik mesleğini icra edenleri koruyacak ve mesleki kariyerlerine yönelik özel bir kanunları bulunmamaktadır. Sonuçta birilerini gizli olarak izlemek takip etmek tehlikeli olmakla birlikte hızlı bir şekilde düşünme ve hareket etme özelliği olan kişilerle ile çalışmayı gerektirir. Her ne kadar da bilgisayar üzerinden birçok konu araştırılabilse de bazen çalışması yapılacak konular için seyahat etmek gerekebilir.

Neden Özel Dedektif Tutulmaktadır

    Evli çiftlerde aldatmaların büyük bir çoğunluğu sosyal medyadan kaynaklanmaktadır. Teknolojinin her geçen gün ilerlemesiyle birlikte aldatmalar, boşanmalar da artmıştır. Bu nedenle şüpheye düşülen evliliklerde taraflar eşlerini takip ettirmekte yada boşanma davası için delil toplama faaliyetleri için özel araştırmacıya başvurmaktadırlar. Yine velayet davası için delil toplamak isteyenler, çeşitli nedenler için adres tespiti yapmak isteyenler, evlilik öncesinde evleneceği kişiyi araştırmak isteyenler, şirketler çalıştıracağı, çalıştırdığı personelleri çeşitli nedenlerle araştırmasını ve takibini istemektedir. Elektronik güvenlik hizmetleri kapsamında bazı şirketler, kurumlar duron ve benzeri insansız hava araçlarıyla kamera ve gizli kamera çekimleri ile böcek tabir edilen mikrofon tespiti ve benzeri konularda özel dedektiflik bürolarına başvurmaktadırlar.

Özel Güvenlik Şirketleri Özel Dedektiflik Çalışmaları Yapabilir mi?

   Özel güvenlik şirketleri hali hazırda 5188 sayılı yasa ile güvenlik hizmetlerine dair çalışmalarına devam etmektedir. Ancak Özel güvenlik ve özel dedektiflik mesleği arasında benzerlik var gibi bir algı olsa da çeşitli farklılıklar bulunmaktadır. Özel güvenlik şirketleri özel dedektiflik mesleğine dair yasal sürecin tamamlanması ile birlikte özel dedektiflik çalışmaları içinde bulunmak ve bu pastadan paylarını almak isteyeceklerdir.

Özel Dedektif ve Özel Güvenlik Görevlileri Arasındaki Farklılıklar

   Özel dedektiflere olan talep gizli bilgilere ulaşma isteği ve benzeri nedenlerdir. Özel Güvenliğe dair talepler ise, insanların duyduğu güvenlik endişelerinin giderilmesi gerekliliğinden kaynaklanmaktadır. 

    Özel dedektiflik mesleğine yönelik olarak her ne kadarda ülkemizde birçok özel dedektiflik şirketi aktif bir şekilde faaliyetlerini sürdürüyor olsa da tam anlamıyla hukuki bir zemine oturtulmuş değildir. Buna rağmen önümüzdeki yıllarda özel dedektiflik yasasının günümüz şart ve gerekliliklerine göre güncellenerek kanunlaşması ve çalışanların yasal bir şekilde faaliyetlerine devam etmeleri ile birlikte konusunda eğitimini tamamlamış ve çeşitli lisanslara sahip kişilerce yapılması beklenmektedir. Yıllardır özel dedektiflik mesleğini icra eden profesyoneller bu işi meslek edinmiş olmakla birlikte konularında bir hayli uzmanlaşmışlardır. Özel dedektiflik görev ve sorumlulukları ile özel güvenlik görevlisinin görev ve sorumlulukları bir birine azda olsa benzer yanları olmakla birlikte büyük farklılıklar göstermektedir.

Güvenlik Görevlisinin Genel Olarak Sorumluluklarına dair Örnekler

    Özel güvenlik görevlisi 5188 sayılı kanuna istinaden koruma ve gözetme görevi başta olmak üzere öncelikle bulundukları birimlerde güvenlik ihlallerini kontrol etmek için belirli alanlarda rastgele yada belirli zaman dilimlerinde devriye kontrollerini yapar, güvenliğini sağladığı birimlerde yardıma ihtiyacı olan misafirlere yardımcı olur. Mümkünse eşlik eder. Acil durumlarda bulunduğu alanı güvence altına alınmasına yardımcı olur, Görev yaptığı tesisin her zaman güvenliğini sağlar. Güvenliğe dair politika ve prosedürlerin işler olmasını sağlar. Genel kolluk ve itfaiye birimleri ile koordine kurar ve iletişimi geliştirir.

Özel Araştırmacı Sorumluluklarına Örnekler:

    Aldatma ve boşanma konuları ile velayet anlaşmazlıklarına dair konuların araştırılması, kişi veya şirketlerle ilgili olarak gerektiğinde gizli çalışma ve araştırmalar yapmak şeklinde devam etmektedir.

Kaynaklar

(1) https://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/tasari_teklif_ss.ilgili_komisyonlar?kanunlar_sira_no=2887

https://www.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc077/kanuntbmmc077/kanuntbmmc07703963.pdf

Saygılarımla

Ali Aşılı

Related Articles